بیماری ها و درمان آنها از دیدگاه امام صادق علیه السلام

1- سر درد

داود رقی می گوید : در محضر امام صادق علیه السلام شرفیاب بودم . مردی از اهالی خراسان که عازم مکه بود از در وارد شد ، سلام کرد و مساله ای از مسایل دین را از امام پرسید . حضرت مساله را برایش تجزیه و تحلیل فرمود .

مرد خراسانی گفت : یا بن رسول الله ! از خراسان تا اینجا به سردردی دچارم که مرا ناراحت نموده ، چاره ام چیست ؟ حضرت فرمود : به حمام برو ، پیش از انجام هر کاری ، هفت کف دست آب گرم بر سرت بریز و نام خدا را هر بار بر زبان آور ، این سر درد برطرف خواهد شد و دیگر به چنین بیماری دچار نخواهی شد .

مرد خراسانی بی درنگ به حمام رفت و به دستور امام عمل کرد و شفا یافت .

2- زکام

مردی از یاران امام صادق علیه السلام : مبتلا به زکام گردید . حضرت به او فرمود : زکام یکی از پدیده های طبیعی آفرینش خداوند و لشکری از سپاه خداست که به سوی تو آمده تا تو را از عارضه دیگری نجات بخشد . اگر می خواهی زکام برطرف شود به وزن یک گرم از « سیاه دانه » و نیم گرم از « کُندُس » بردار و این دو دانه را بکوب تا آرد شود و بعد آن را همراه نفس به بینی بالا بکش زکام تو برطرف خواهد شد . اما اگر می توانی عارضه زکام را به حال خود بگذار زیرا در زکام منفعت های فراوانی است .

3- ضعف چشم

مردی از اصحاب امام در حضور وی از ضعف بینایی خود سخن به میان آورد . امام فرمود : از «  مُرِّ » مکی یا « مرّ » حجازی و « صبر زرد » و « کافور » به نسبت مساوی سرمه تهیه کن و آن را به چشم بکش ، بینایی تو قوی خواهد شد .

4- لکه چشم

مردی حضور امام صادق علیه السلام شرفیاب شد که بر سیاهی چشم وی لکه ای سپید افتاده بود و او را ناراحت می داشت . امام فرمود :

از فلفل سفید و دار فلفل به وزن یک مثقال و از نوشادر صاف و پاک به وزن 2 گرم با هم بکوب تا همچون سرمه نرم شود و سپس این کوبیده را از پارچه ی تنظیف رد کن و به چشم بکش . به این گونه که به هر چشم سه میل کشیده شود . ساعتی صبرکن .این عمل لکه ی سپید را از سیاهی چشمت برخواهد داشت و دردش را به فرمان خدا تسکین خواهد داد . بعد چشمانت را با آب سرد بشوی و سپس با « اثمه » ( سنگ سرمه ) بکش .

سَویق یا قاووت یا پوره

 سَویق که امروزه به آن قاووت یا پوره می گویند غالبا به معنای آرد حبوبات بریان شده است . لیکن در مورد غیر حبوبات هم بکار می رود.

مولف بحر الجواهر گفته است : از هفت چیز ، سویق می سازند ، گندم ، جو ، کٌنار ( سدر ) ، سیب ، کدو ، دانه انار ، شلغم . همه این انواع ، طبع را مهار می کند ، قی و دلشوره ای را که از صفرا زده می شود ، از میان می بَرَد ، رطوبت معده را خشک می کند ، و اگر قدری سویق جو با  آب و مقدار اندکی شیر برداشته و خشخاش بوداده ساییده با آن مخلوط شود ، برای شکم رَوی ، سودمند است ، نیش زدگی ها را تسکین می دهد و خواب می آورد .

سویق جو ، از سویق گندم ، سردتر است به همان اندازه که خودِ جو ، طبعی سردتر از گندم دارد . این سویق همچنین نفخ بیشتری پدید می آورد . از میان همه سویق ها ، استفاده از سویق گندم و سویق جو ، بیشتر است و این هر دو ، نفخ آور و موجب کندتر شدن حرکت غذا از معده به پایین اند . البته اگر این دو نوع سویق ، کاملا با آب جوشانده و سپس از پارچه ای درشت باف گذرانده شوند و بدین ترتیب ، آب آنها جدا شود و به صورت لقمه هایی فشرده در آیند و سپس همراه با آب سرد و شکر ، نوشیده شوند ، از نفخ آنها کاسته می گردد و چنانچه همراه با آب سرد و شکر ، نوشیده شوند ، برای اشخاص حرارتی و برافروخته مزاج ، سودمند خواهند بود و مانع تب ها و بیماری های ناشی از گرم مزاجی میشوند و همین از بالاترین منافع آن است . کسی که این نوع سویق را بخورد ، در آن روز نباید میوه ی تر ، خیار و سبزی بخورد ، یا دست کم نباید از این چیزها زیاد بخورد ، اما سرما دیدگان و کسانی که به نفخ هایی در شکم یا دردهایی مزمن در پشت و مفاصل مبتلا هستند و همچنین پیران و کسانی که مزاجی کاملا سرد دارند ، نباید از این سویق هیچ بخورند . اگر هم به خوردن آن ناچارند ، آن را پس از چند بار شستن در آب گرم و همراه با پانیذ ( قند و شکر )  و عسل ، پس از درآمیختگی با زیتون ، با طبع خود مناسب سازند

هر جند سویق جو از سویق گندم ، سردتر است ، اما از آن روی که گندم نسبت به جو آب بیشتری مصرف می کند ، سویق گندم سردکنندگی بیشتری برای بدن نیاز دارد ، سودمندی بیشتری دارد . بر عکس ، سویق جو ، برای کسانی که به خشک کردن طبع نیاز دارند ، مناسب تراست چنین کسانی ، معمولا دارای بدن هایی سِتَبر ، پُر گوشت و پر خون هستند . در حالیکه گروه نخست ، بدن هایی تکیده ، کم گوشت و زرد رنگ دارند .

خواص مویز

امام صادق علیه السلام : مویز ، اعصاب را استحکام می بخشد ، خستگی را می برد و دل را شادی وسرور میدهد . اگر قحطی ای به شما رسید ، با مشغول داشتن خویش به مویز ، خود را سیر کنید .

خواص خوردن بیست و یک دانه مویز

امام صادق ع : هر کس به خوردن بیست و یک مویز سرخ عادت کند ، به بیماری ای جز بیماری مرگ ، مبتلا نمیشود .

خواص زیتون

امام صادق ع : زیتون ، آب ( منی ) را افزون می سازد

الکافی – به نقل از ابراهیم محمد زارع بصری ، در باره مردی - : نزد امام صادق ع از زیتون ، سخن به میان آوردیم . آن مرد گفت : بادها را به بدن در می آورد .

امام فرمود : « نه بلکه بادها را می راند »

الکافی – به نقل از اسحاق بن عمار یا کسی دیگر - : به امام صادق ع گفتم : آنان می گویند که زیتون ، بادها را بر می انگیزد

فرمود : زیتون ، بادها را می راند .

امام صادق ع : خوردن قاووت گندم با روغن زیتون ، گوشت می رویاند ، استخوان را استحکام می بخشد ، پوست را نازک می کند و بر توان جنسی می افزاید .

امام صادق ع : اگر از بدن کسی از شما ، جوش یا دُمَلی بیرون زد ، آن را ببندد و با روغن زیتون یا روغن حیوانی ، درمان کند .

خواص قاووت

امام صادق ع : قاووت ، گوشت را می رویاند و استخوان را استحکام می بخشد.

امام صادق : به کودکانتان در خردسالی شان قاووت بدهید ، چرا که گوشت می رویاند و استخوان را استحکام می بخشد.

المحاسن ج به نقل از بکر بن محمد آزادی – عیثمه ، در حالی که پسر خویش را به همراه داشت – بر امام صادق ع وارد شد

امام صادق به او فرمود ، چرا می بینم تن فرزندت ، نحیف است ؟ گفت او بیمار است .

امام به او فرمود : به او قاووت ( مانند حریره گندم ، جو و ... ) بده زیرا این معجون قاووت گوشت می رویاند و استخوان را استحکام می بخشد.

امام صادق ع : هر کس چهل روز قاووت بخورد ، بازوانش پرتوان می شود.

امام صادق ع : خوردن قاووت با روغن زیتون ، گوشت می رویاند ، استخوان را استحکام می بخشد ، پوست را نازک می کند و بر توان جنسی می افزاید .

امام صادق ع : درون تب دار را از قاووت ، پر کنید . سه بار در آب شسته شود و آن گاه به او خورانده شود.

امام صادق ع : قاووت ، صفرا را از تن ، و بلغم را از معده ، کاملا جدا می کند و هفتاد گونه بلا را دور می سازد .

خواص برخی از انواع قاووت

الکافی – به نقل از سیف تمار - : یکی از همراهانمان در مکه به بیماری بَرسام ، مبتلا شد ، من به حضور امام صادق ع رفتم و او را آگاهاندم .

به من فرمود : قاووت جو به او بخوران ، چرا که به خواست خداوند ، بهبود خواهد یافت . آن ، غذایی در درون تن بیمار است

ما جز دو روز ( یا دو بار ) به او قاووت ندادیم . مگر این که همراه ما ، بهبود یافت .

قاووت عدس

الکافی – به نقل از محمد بن موسی ، از امام صادق ع نقل نموده که ایشان فرمود : قاووت عدس ، تشنگی را از میان می برد ، معده را تقویت می کند ، درمان هفتاد درد در آن است . صفرا را خاموش می کند و درون را سردی می بخشد.

ایشان ، چون سفر می کرد ، از این قاووت ، جدایی نداشت و چون در کسی از خدمتگزارانش خون به جوش می آمد ، به وی می فرمود : از قاووت عدس بخور ، چرا که جوش آمدگی ِ خون را فرو می نشاند و حرارت را خاموش می کند .

قاووت برنج

السرائر : روایت شده که یکی از اصحاب امام صادق ع از شکم رَوی اش نزد ایشان اظهار ناراحتی کرد . امام به او فرمود که قدری قاووت آبکی برنج برگیرد و بیاشامد .

او این کار را انجام داد و بهبود یافت .

دعائم الاسلام : درباره امام صادق ع نقل شده که یکی از یارانش از شکم رَوش ( بیرون روی ) نزد ایشان اظهار ناراحتی کرد. اما م به او فرمود که قاووتی از برنج برگیرد و بیاشامد .

او این کار را کرد و شکمش بست.

همچنین فرمود : من دو سال یا بیشتر بیمار شدم . پس خداوند استفاده از برنج را به من الهام کرد . گفتم تا آن را آوردند ، شستند ، خشک کردند ، سپس روی آتش گرفتند و آن گاه آرد کردند. قدری از آن را قاووت و قدری را شوربا کردم و از آن ، بهره جستم و بهبود یافتم

خواص قاووت خشک

امام صادق ع : خوردنِ سه کف دست ، قاووت خشک در حالت ناشتا ، بلغم و تلخه را خشک می کند ، تا جایی که تقریبا چیزی را از آن برجای نمی گذارد .

امام صادق ع : قاووت خشک ، چون ناشتا خورده شود ، حرارت را خاموش می کند و تلخه را فرو می نشاند ، اما چون به روغن در آمیخته و خورده شود ، این اثر را ندارد.

انار

امام صادق علیه السلام : میوه ، صد و بیست گونه است و مهتر همه آنها ، انار است .

چهارچیز ، طبع را اعتدال می بخشد : انار ، خرمای نارس پخته شده ، بنفشه و کاسنی .

 هر کس در هنگام خفتن ، یک انار بخورد ، تا صبح ، جانش در امان است .

بر شما باد انار ، چرا که هیچ گرسنه ای آن را نمیخورد مگر اینکه وی را بسنده است و هیچ سیری آن را نمی خورد ، مگر اینکه غذا را بر وی گوارا مس سازد

هر کس انار بخورد ، انار ، شیطانِ وسوسه را از او دور می سازد .

هر کس یک دانه از انار بخورد ، آن یک دانه ، شیطانِ وسوسه را تا چهل روز ، بیمار می سازد .

به نقل از زید شحّام – : نزد امام صادق ع بودم که حجامتگری را طلبید . پس به او گفت : ابزارهای حجامت خود را بشوی و بیاویز و آنگاه ، اناری طلبید و خورد .

چون حجامت را نیز به پایان برد ، اناری دیگر طلبید و خورد فرمود : این کار ، تلخه را فرو می نشانَد .

الکافی – به نقل از یزید بن عبدالملک نوفلی - : بر امام صادق ع وارد شدم ، در حالیکه اناری در دست داشت . فرمود : ای مُعتَب ! یک دانه انار هم به این مرد بده ، چرا که در هیچ چیز ، کسی با من شریک نشده است که برایم ناخوشایند تر از شریک شدن در انار باشد .

سپس ، حجامت کرد و به من فرمود که حجامت کنم . من هم حجامت کرد . آنگاه ، اناری دیگر خواست و پس از آن فرمود : هر مومنی که انار بخورد و آن را تمام کند ، خداوند تا چهل پگاه ، شیطان رااز فروغ دل او دور می سازد ، و هر کس دو  انار بخورد ، خداوند تا صد روز ، شیطان را از فروغ دل او دور می سازد و هر کس سه انار بخورد ، خداوند تا یک سال ، شیطان را از فروغ دل او دور می سازد ، و هر کس خداوند  شیطان را برای یک سال از فروغ دل او دور سازد ، گناه نمی کند و هر کس گناه نکند ، به بهشت در می آید.

خواص انار شیرین

امام صادق ع : بر شما باد انار شیرین ، آن را بخورید ، چرا که هیچ دانه ای از آن به معده مومنی در نمی آید ، مگر اینکه بیماری ای از آن ریشه کن می کند و شیطان ِ وسوسه را از او دور می سازد .

انار را با پیه آن بخورید ، چرا که معده را می پالاید و ذهن را افزون می کند .

خواص سرکه :

امام صادق عليه السلام :سرکه تلخه را فرو مي نشاند ،قلب را زنده مي سازد ، کرمهاي شکم را مي کشد و دهان را استحکام ميبخشد

امام صادق ع : سرکه ، نيکو خورشي است .تلخه را ميشکند ، قلب را زنده مي سازد ، لثه را استحکام ميبخشد و جنبندگان شکم را مي کشد .

امام صادق ع - هنگامي که نزد ايشان از سرکه شراب ياد شد -: آن جنبندگان شکم را مي کشد و عقل را استحکام مي بخشد .

 سرکه شراب ، سرکه اي که از شراب انگور حاصل مي آيد ، چرا که آن را غلبا به همين نام شراب ميخوانند

امام صادق ع : سرکه ، عقل را استحکام مي بخشد

سرکه ، دل را روشن ميکند

خورس ساختن سرکه ، شهوت زنا را ريشه کن ميکند

امام صادق ع : ما با سرکه آغاز ميکنيم ،چنان که شما با نمک آغاز ميکنيد ، چرا که سرکه عقل را استحکام مي بخشد

سیر :

امام صادق علیه السلام :

پیامبر خدا فرمود : هر کس این سبزی را خورد ، به مسجد ما نزدیک نشود اما نفرمود این حرام است .

پنیر :

چه نیکو لقمه است پنیر ، دهان را تر و تازه می کند ، بوی دهان را خوش می سازد ، غذای پیشین را هضم می کند و برای پس از خود ، اشتها آور است ، هر کس آن را سر هر ماه بخورد ، نزدیک است که هیچ حاجت او بی پاسخ نماند .

امام صادق ع : پنیر چه نیکو لقمه ای است ، نوشیدن انسان را خوشبو می سازد ، آنچه را پیش از آن هست ، هضم می کند و آنچه را پس از آن باشد ، دوست داشتنی می سازد .

پنیر ، غذاهای پیش از خود را گوارش می دهد و برای پس از خود ، اشتها می آورد .

سودمندی خوردن پنیر با گردو

امام صادق ع : گردو و پنیر ، چون با هم یک جا جمع شوند ، در هر یک از آنها درمان است ، اما اگر از هم جدا شوند ، در هر یک از آنها درد است .

امام صادق ع : اگر که پنیر برای هر چیزی زیانبار است و هیچ سودی ندارد ، شکر برای هر چیزی سودمند است و برای هیچ چیز ، زیانی ندارد .

الکافی – به نقل از محمد بن فضل نیشابوری ، از یکی از مردانش - : مردی در باره پنیر از امام صادق پرسید .

فرمود : دردی است . درمانی هم در آن نیست .

چون شامگاهان فرارسید ، همان مرد بر امام صادق ع وارد شد و نگاه خود را به پنیری که بر سفره بود ، افکند و پرسید : قربانت شوم . صبحگاهان ، از تو در باره پنیر پرسیدم و به من گفتی : آن ، دردی است و درمانی در آن نیست  اما اکنون ، آن را بر سفره می بینم ؟

فرمود : پنیر ، صبحگاهان ، زیانبار و شامگاهان ، سودمند است و آب کمر را افزون می سازد .